موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران فیزیک زمین و فضا 2538-371X 31 2 2005 09 23 A method for computing offset of zero points of height datums with respect to geoid روشی برای تعیین اختلاف صفر ارتفاعی نسبت به ژئوئید 1 12 79988 10.22059/jesphys.2005.79988 FA علیرضا آزموده‌اردلان قطب مهندسی نقشه‌برداری و مقابله با سوانح طبیعی، گروه مهندسی نقشه‌برداری، دانشکدة فنی دانشگاه تهران صندوق پستی 4563-11365 عبدالرضا صفری قطب مهندسی نقشه‌برداری و مقابله با سوانح طبیعی، گروه مهندسی نقشه‌برداری، دانشکدة فنی دانشگاه تهران صندوق پستی 4563-11365 Journal Article 2021 02 23 In this paper a method for computing offset of zero points of height data with respect to geoid by solving a fixed-free two-boundary value problem (FFTBVP) is addressed. Application of the following observables in the FFTBVP by presenting their corresponding integral equations and the computational algorithm is fully covered. a) Gravitational: gravity potential, modulus of gravity vector, astronomical latitude and astronomical longitude. b) Satellite altimetry. The method presented is applied to compute the offset of zero point of Iranian height datum with respect to geoid. According to the results, height datum of Iran is 0.094 m below the geoid.  In this method since the offset of zero points of height data are determined with respect to geoid, height datum unification can be achieved by repeating the same procedure at in different countries. The recommended boundary value problem has the capability of incorporating any type of observations which contain information about the gravity field of the Earth in a simultaneous gravity field modeling, therefore the method by taking advantage of all existing gravity observables can provide the optimum solution for obtaining the offset of the zero points of the height data and/or height datum unification. در این مقاله روشی برای محاسبه صفر ارتفاعی بر مبنای حل مسئله مرزی ثابت- آزاد دو مرزی بر اساس مشاهدات از انواع: الف) جاذبه‌ای شامل: پتانسیل ثقل، قدرمطلق شتاب ثقل، طول نجومی، عرض نجومی و ب) ارتفاع‌سنجی ماهواره‌ای ارائه و در مورد تعیین وضعیت صفر ارتفاعی ایران نسبت به ژئوئید به کار برده شده است. براساس نتایج حاصل، صفر ارتفاعی ایران 094/0 متر زیر ژئوئید قرار دارد و لازم است این مقدار از کلیه ارتفاع‌های شبکه ارتفاعی کم شود. از آن‌جایی که در این روش وضعیت صفر ارتفاعی نسبت به ژئوئید تعیین می‌شود می‌توان از آن به مثابة ابزاری برای یکسان‌سازی ارتفاعی در کل جهان استفاده کرد. از آن‌جایی که مسئله مرزی طراحی شده در این‌جا امکان به‌کارگیری هر مشاهده مربوط با شتاب ثقل را درحکم مقدار مرزی فراهم آورده است، راه برای به‌کارگیری همة مشاهدات حال و آینده فراهم شده که این خود متضمن دست‌یابی به حداکثر دقت در تعیین وضعیت صفر ارتفاعی نسبت به ژئوئید و یا یکسان‌سازی مبنای ارتفاعی با کلیة امکانات مشاهداتی هر زمان و مکان است.

موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران فیزیک زمین و فضا 2538-371X 31 2 2005 09 23 A study of the relationship between precipitable water and observed precipitation over Tehran ارتباط آب قابل بارش ابر و بارندگی دیدبانی شده در منطقة تهران 13 21 79989 10.22059/jesphys.2005.79989 FA سیدعلیرضا صادقی‌حسینی مؤسسة ژئوفیزیک دانشگاه تهران، صندوق پستی 6466-14155 سهراب حجام مؤسسة ژئوفیزیک دانشگاه تهران، صندوق پستی 6466-14155 پوریا تفنگ‌ساز مؤسسة ژئوفیزیک دانشگاه تهران، صندوق پستی 6466-14155 Journal Article 2021 02 23 To cloud physicists, precipitable water (PW) is one of the most important meteorological quantities. PW is usually measured using radar. However, because of the lack of suitable radar coverage in the Tehran area, the current study is based on radio sound measurements. In this paper a comparison is made between computed PW using thermodynamical diagrams (Skew-T) and precipitation measured by the ground meteorological stations, with a view to constructing a relationship for precipitation forecasting. The PW derived from thermodynamic diagrams for 00 and 12 (GMT) from 1984 to 1998, were analyzed. In addition three sets of relationships for each (GMT) time were found between the measured precipitation and precipitable water for three different precipitable water intervals of (0-15) , (15-30) and (30-45)mm;  all relationships were found to be statistically significant. The results show that the 20-25 mm, precipitable water interval could be selected as a suitable threshold for convective cloud seeding decision in the Tehran area. The results confirmed findings by previous cloud physicists. Furthermore it is concluded that there is a possibility of precipitation occurring in the Tehran area when precipitable water exceeds 7mm. The results also show that if the precipitable water estimated at 00 (GMT), exceeds 40mm, then flood may occur in this area. آب قابل بارش ابر (PW)، از کمیت‌های مهم هواشناسی است که امروزه دانشمندان فیزیک ابر توجه ویژه‌ای به‌آن دارند. در اکثر نقاط جهان اندازه‌گیری این کمیت با رادار صورت می‌گیرد ولی به‌دلیل این‌که هنوز در منطقة تهران پوشش راداری مناسب برای این اندازه‌گیری وجود ندارد بررسی این کمیت با تحلیل داده‌های رادیوگمانه به‌انجام می‌رسد.<br /> در این پژوهش سعی شده است تا با محاسبة آب قابل بارش به روش ترمودینامیکی از روی نمودارهای هواشناختی Skew-Tlnp و مقایسة آن با بارش اندازه‌گیری شده در ایستگاه‌های زمینی منطقة تهران، رابطه‌ای برای پیش‌بینی کمی بارش به‌دست آید.<br /> بررسی‌های فیزیکی مربوط به ارتباط آب قابل بارش حاصل از نمودارهای هواشناختی و بارش اندازه‌گیری شده، به‌طور جداگانه و به تفکیک برای ساعت‌های 00 و 12 در بازة زمانی پانزده ساله (1998-1984) صورت گرفته است. در ادامه روابطی نیز بین آب قابل بارش ساعت 00 و 12 در بازه‌های  0 تا 15، 15 تا 30 و 30 تا 45 میلی‌متر و بارش اندازه‌گیری شده متناظر معرفی شده است که عمدتاً از دیدگاه آماری معنی‌دارند.<br /> در این پژوهش براساس کارهای پژوهشگران فیزیک ابر در کاربرد آب قابل بارش در برآورد قابلیت بارورسازی ابرها، این آستانه برای ابرهای همرفتی تهران بین 20 تا 25 میلی‌متر به‌دست آمده است. علاوه بر آن، آستانة 7 میلی‌متر آب قابل بارش ابر برای احتمال وقوع بارش به‌دست آمده است، بدین معنا که هنگامی که آب قابل بارش کمتر 7 میلی‌متر باشد، انتظار بارشی روی تهران نمی‌رود. در یک بررسی تکمیلی، برای پیش‌بینی احتمال وقوع سیل نیز از آب قابل بارش ابر استفاده شده است و نتیجة این بررسی آستانة 35-40 میلی‌متر آب قابل بارش را برای احتمال وقوع سیل در تهران به‌دست می‌دهد. به‌عبارت دیگر اگر آب قابل بارش اندازه‌گیری شده از 35-40 میلی‌متر بیشتر باشد، احتمال وقوع سیل وجود دارد.

موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران فیزیک زمین و فضا 2538-371X 31 2 2005 09 23 A new approach to three- dimensional inverse modeling of gravity data for exploration of hydrocarbon traps in Tabas area اکتشاف تله‌های هیدروکربوری طبس با روش جدید وارون‌سازی سه‌بعدی داده‌های گرانی 23 34 79991 10.22059/jesphys.2005.79991 FA علی مرادزاده دانشکده مهندسی معدن و ژئوفیزیک، دانشگاه صنعتی شاهرود، صندوق پستی 316 فرامرز دولتی‌ارده‌جانی دانشکده مهندسی معدن و ژئوفیزیک، دانشگاه صنعتی شاهرود، صندوق پستی 316 آزاده آگاه دانشکده مهندسی معدن و ژئوفیزیک، دانشگاه صنعتی شاهرود، صندوق پستی 316 سیدهاشم طباطبایی بخش اکتشاف شرکت ملی نفت ایران، صندوق پستی 1065 Journal Article 2021 02 23 A gravity survey including 1115 stations incorporating 28 profiles has been performed in order to determine the subsurface geological structures in the Tabas sedimentary basin as a part of a petroleum exploration program. After making a few corrections on the observed data, and eliminating the gravity effects arising from the basement considered as regional effects, a gravity residual anomaly map of the area was then prepared. The residual map indicated some anticline structures, which are of interest in petroleum exploration. One of the most important tasks in the interpretation of gravity data quantitatively is to determine the physical properties such as density and the geometrical parameters of oil traps, including depth, shape as well as surficial extension. To achieve this goal, a commercial computer-based software called Modelvison Pro was used to perform a three-dimensional inverse modeling for the indicated anomalies. The results of modeling indicate the presence a few anticlines and synclines. Among them anticline E which is located at an estimated depth of 5196 m, and has the largest surficial extension, can be considered as an important traps for hydrocarbon resources. به منظور اکتشاف ذخایر هیدروکربوری، عملیات گرانی‌سنجی در طول 28 پروفیل در 1115 ایستگاه در منطقه طبس صورت گرفته است. پس از اعمال تصحیحات و پردازش‌های لازم و حذف اثرات ناحیه‌ای، نقشه آنومالی باقی‌‌مانده گرانی تهیه شد. با توجه به وجود آنومالی‌های تاقدیسی و نقش آن‌ها در تجمع ذخایر هیدروکربوری، تعیین پارامترهای هندسی آن‌ها از مسائل مهم در تفسیر کمی نتایج گرانی‌سنجی برای تصمیم‌گیری‌های بعدی است. از این رو در مقاله حاضر امکان‌پذیری مدل‌سازی معکوس سه‌بعدی پارامتری همزمان چندین آنومالی برای نیل به اهداف مورد نظر بررسی می‌شود. برای مدل‌سازی از نرم‌افزار Modelvision Pro استفاده شده است. نتایج مدل‌سازی نشان می‌دهد که در ناحیه مورد بررسی تعداد چهار ساختمان تاقدیسی و هفت ساختمان ناودیسی وجود دارد که از بین آن‌ها یکی از تاقدیس‌ها از عمق و ابعاد قابل توجه‌تری برخوردار است و لذا می‌توان آن را از نظر تجمع منابع هیدروکربوری، تله مناسبی تلقی کرد.

موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران فیزیک زمین و فضا 2538-371X 31 2 2005 09 23 A method for computation of mean gravity inside the Earth for increasing accuracy of orthometric computations روشی برای محاسبة شتاب گرانشی میانگین در داخل زمین به‌منظور افزایش دقت محاسبه ارتفاع اورتومتریک 35 44 79993 10.22059/jesphys.2005.79993 FA علیرضا آزموده‌اردلان قطب مهندسی نقشه‌برداری و مقابله با سوانح طبیعی، گروه مهندسی نقشه‌برداری، دانشکدة فنی دانشگاه تهران صندوق پستی 4563-11365 سیدشهرام جزائری‌جونقانی قطب مهندسی نقشه‌برداری و مقابله با سوانح طبیعی، گروه مهندسی نقشه‌برداری، دانشکدة فنی دانشگاه تهران صندوق پستی 4563-11365 Journal Article 2021 02 23 In this paper a method for computation of mean gravity value within the Earth between the computation point and the geoid needed for precise orthometric height computations is presented. The method presented is based on following steps: (1) computation of the global and regional gravity effects using ellipsoidal harmonic expansion to degree and order 360 plus the centrifugal acceleration. (2) Computation of the gravitational effect of terrain masses within the radius of 55km around the computational point applying Newton integral in the equal area map projection. (3) Computation of the gravity at two points on the surface of the Earth and on the geoid using steps 1-2, computing mean and standard deviation of the computed gravity values and increasing the number of points within the Earth to meet the predefined standard deviation for the computation of mean gravity within the Earth. (4) Deriving the mean gravity within the Earth from the steps 1-3. The proposed method for the computation of mean gravity within the Earth is checked against the observed gravity values within the Earth in an exploration borehole. The test computations are made in the following two modes: (a) Computation of gravity values at the observation points in the borehole and comparison of the computed values with the observed values (b) Computing mean gravity within the Earth using the proposed method and the observed gravity values. According to the test computations at a depth of 474.7 m computed gravity differs from the observed gravity by 10.768 mGal and the computed mean gravity from the observed mean gravity by 5.56 mGal. در این مقاله روشی برای محاسبة شتاب گرانشی میانگین در داخل زمین از نقطة مشاهده تا ژئوئید که مورد نیاز تعیین ارتفاع اورتومتریک است ارائه شده است. روش ارائه شده شامل مراحل زیر است: محاسبة اثرات جهانی- منطقه‌ای شتاب گرانشی از راه بسط شتاب جاذبه به هارمونیک‌های بیضوی تا درجه و مرتبة 360 به اضافة شتاب گریز از مرکز.  تعیین شتاب جاذبة حاصل از جرم‌های نزدیک با استفاده از حل انتگرال نیوتن در سامانة تصویر هم‌مساحت استوانه‌ای تا شعاع 55 کیلومتر.  محاسبة شتاب گرانشی در امتداد خط شاغولی براساس نتایج مراحل (1) و (2) در دو نقطة واقع بر سطح زمین و سطح ژئوئید و محاسبة میانگین آنها و افزایش تعداد نقاط به‌کار برده شده در محاسبة میانگین تا جایی که تفاوت شتاب گرانشی میانگین از مقدار از پیش تعیین شده برای دقت شتاب گرانشی میانگین تجاوز نکند.  تعیین میانگین شتاب گرانشی محاسبه شده در طی مراحل (1) تا (3). روش ارائه شده با مشاهدات شتاب گرانشی در داخل زمین در چاه اکتشافی به دو روش زیر مقایسه شده است: (الف) مقایسة شتاب گرانشی مشاهده شده در داخل زمین در امتداد چاه اکتشافی با شتاب گرانشی محاسبه شده در همان نقاط. (ب) مقایسة شتاب گرانشی میانگین حاصل از مشاهدات شتاب گرانشی در داخل چاه اکتشافی با شتاب گرانشی میانگین حاصل از محاسبات طی مراحل (1) تا (4). نتایج حاصل از دو مقایسة (الف) و (ب) حاکی از حصول دقت 768/10 میلی‌گال در محاسبة شتاب گرانشی نقطه‌ای درعمق 7/474 متر و دقت 56/5 میلی‌گال در شتاب گرانشی میانگین داخل زمین تا عمق یاد شده است.

موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران فیزیک زمین و فضا 2538-371X 31 2 2005 09 23 A study of baroclinic wave packets in February 2003, Part I: detection and characteristics of the packets مطالعة بسته‌موج‌های کژفشار در فوریة 2003 I: شناسایی بسته‌های‌موج به روش‌های مختلف و بررسی ویژگی‌های آنها 45 58 79995 10.22059/jesphys.2005.79995 FA علیرضا محب‌الحجه مؤسسة ژئوفیزیک دانشگاه تهران، صندوق پستی 6466-14155 فرهنگ احمدی‌گیوی مؤسسة ژئوفیزیک دانشگاه تهران، صندوق پستی 6466-14155 میترا یاوری مؤسسة ژئوفیزیک دانشگاه تهران، صندوق پستی 6466-14155 Journal Article 2021 02 23 In mid-latitudes, the surface cyclones and anticyclones are mainly generated by the action of mid to upper tropospheric baroclinic waves. To understand the mechanisms of formation and intensification of these weather systems, the study of baroclinic wave packets is essential. In the first part of this two-part paper, using the global data from NOAA for Feb. 2003 provided by Iran Meteorological Organization, a synoptic-dynamic study to detect baroclinic wave packets and determine their evolution is undertaken. Hovmoller diagrams and complex demodulation as applied to various dynamical quantities have been used to detect wave packets and determine their characteristics. For the upper tropospheric wave packets detected in Hovmoller diagrams, group velocity is greater than the phase speed. This characteristic of wave packets is consistent with downstream development of the waves. The results indicate that the blocking action in the east of the Pacific and Atlantic Oceans in the first 10 days of Feb. inhibits the presence of baroclinic wave packets and their related low-level activities. The wave packets detected by Hovmoller and complex demodulation methods have been compared. For the period 10th to 15th of Feb. the two methods consistently give the same packets. Tracking the wave packets by using complex demodulation point to the intensification and weakening of the waves over, respectively, the west and east of the Pacific and Atlantic Oceans, which is studied in more detail in the second part by dynamical analysis considering the energetics of the waves. چرخندها و واچرخندهای سطح زمین در مناطق عرض‌های میانی عمدتاً ناشی از امواج کژفشار سطوح میانی و زبرین‌اند. برای بررسی سازوکارهای تشکیل و تقویت این سامانه‌های جوی، شناسایی امواج کژفشار و مطالعة جنبه‌های دینامیکی آن‌ها ضروری است. در این مقاله که بخش اول از مقالة 2 شماره‌ای است، با استفاده از داده‌های پیش‌یابی مدیریت بین‌المللی اقیانوسی و جوی (NOAA) که از سازمان هواشناسی کشور به‌دست آمد، مطالعة همدیدی و دینامیکی برای شناسایی و تحول بسته‌های موج کژفشار در ماه فوریة 2003 صورت گرفته است. در شناسایی بسته‌های‌موج، دو روش نمودارهای هافمولر و وامدوله‌سازی مختلط به‌کار رفته است. بسته‌های‌موج موجود در وردسپهر زبرین در نمودارهای هافمولر نشان می‌دهد که این بسته‌های‌موج با سرعت گروهی بزرگ‌تر از تندی فاز انتشار می‌یابند. این ویژگی بسته‌های‌موج نشانه‌ای از تکوین جریان‌سوی امواج است. نتایج نشان می‌دهد که وجود دو بلاکینگ در شرق اقیانوس‌های آرام و اطلس در دهة اول ماه فوریه، مانع حضور بسته‌موج‌های کژفشار و فعالیت‌های سطح زمین مرتبط با آن‌ها شده است. مقایسة بسته‌های‌موج مربوط به دو روش شناسایی متفاوت نشان می‌دهد که ویژگی بسته‌موجی که از تاریخ دهم تا پانزدهم فوریه در نتایج روش وامدوله‌سازی مختلط مشاهده می‌شود با ویژگی‌های بسته‌موج شناسایی شده در نمودار هافمولر همخوانی نزدیکی دارد. نتایج ردیابی بسته‌های‌موج با روش وامدوله‌سازی مختلط نشانگر تقویت بسته‌موج‌ها روی غرب و تضعیف آنها بر روی شرق اقیانوس‌های آرام و اطلس است که این امر با تحلیل دینامیکی از دیدگاه انرژی در بخش دوم مورد بررسی دقیق‌تر قرار می‌گیرد.

موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران فیزیک زمین و فضا 2538-371X 31 2 2005 09 23 A study of baroclinic wave packets in February 2003, Part II: dynamical analysis using energetics مطالعة بسته‌موج‌های کژفشار در فوریة 2003 II: بررسی دینامیکی بسته‌موج‌ها از دیدگاه انرژی 59 78 79996 10.22059/jesphys.2005.79996 FA فرهنگ احمدی‌گیوی مؤسسة ژئوفیزیک دانشگاه تهران، صندوق پستی 6466-14155 علیرضا محب‌الحجه مؤسسة ژئوفیزیک دانشگاه تهران، صندوق پستی 6466-14155 میترا یاوری مؤسسة ژئوفیزیک دانشگاه تهران، صندوق پستی 6466-14155 Journal Article 2021 02 23 Using the global data of NOAA provided by the Iran Meteorological Organization, the energetics of the wave packets detected in part I of this paper are studied in detail. To this end, within the wave packets detected, six troughs with downstream development were selected and for each the eddy kinetic energy as well as the other important terms in the energy budget relation were computed for the life time of the troughs. The ageostrophic flux convergence, total convergence flux, baroclinic conversion, barotropic conversion, and the residual are the terms computed for the study. The energetics results show that in nearly all the cases involving downstream development, baroclinic conversion plays a significant role as either a source in the mature state or a sink in the decaying state of the troughs. The initial perturbation is generated by baroclinic conversion and subsequently initiates the downstream development. The main cause of downstream development is the ageostrophic flux convergence by which energy is radiated from the upstream of the existing perturbation to its downstream. This process leads to the decay of the existing wave and generation of a new wave in its downstream. در بخش دوم این مقاله، با استفاده از داده‌های پیشیابی مدیریت بین‌المللی اقیانوسی و جوی (NOAA) که از سازمان هواشناسی کشور به دست آمد، انتشار بسته موج‌های شناسایی شده در بخش اول به تفصیل از دیدگاه انرژی مورد بررسی دینامیکی قرار می‌گیرد. بدین منظور شش ناوه از بسته موج‌های فوق که دارای تکوین جریان‌سو بوده‌اند، انتخاب شده و مقدار انرژی جنبشی پیچکی همراه با مقادیر دیگر جملات مهم موجود در رابطة بودجة انرژی در طول چرخة عمر هر یک از ناوه‌ها محاسبه شده‌اند. جملات بررسی شده شامل همگرایی شار آزمین‌گرد، همگرایی شار کل، تبدیل کژفشار انرژی، تبدیل فشارورد انرژی و جملة باقی‌مانده است. نتایج نشان می‌دهد که تقریباً در همة مواردی که گسترش موج به‌دلیل پاشندگی جریان‌سو بوده، تبدیل کژفشاری یک منبع عمدة انرژی به هنگام بلوغ و میرایی ناوه بوده است. تبدیل کژفشاری سبب پریشیدگی اولیه شده است، سپس این پریشیدگی تکوین جریان‌سو را شروع می‌کند. عامل اصلی در تکوین جریان‌سو، همگرایی شارهای آزمین‌گرد است که باعث تابش انرژی از پادجریان‌سوی پریشیدگی موجود به جریان‌سوی آن می‌شود. زمانی که امواج کژفشار بالغ می‌شوند، این موضوع سبب تضعیف موج و رشد یک موج جدید در جریان‌سو می‌شود.

موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران فیزیک زمین و فضا 2538-371X 31 2 2005 09 23 Electroseismic wave simulation generated from a seismic pulse in a two-layer medium شبیه‌سازی امواج الکتروسایزمیک ایجادشده از یک موجک لرزه‌ای در محیط دولایه 79 87 79997 10.22059/jesphys.2005.79997 FA منصوره منتهایی مؤسسة ژئوفیزیک دانشگاه تهران، صندوق پستی 6466-14155 محمدعلی ریاحی مؤسسة ژئوفیزیک دانشگاه تهران، صندوق پستی 6466-14155 Journal Article 2021 02 23 Mechanical and electromagnetic perturbations are coupled in a porous medium saturated with liquid. This coupling is such that, a seismic wave propagating through the mentioned medium will cause a relative movement between the solid and liquid. Then this movement will induce an electrical flux. When a seismic pulse propagates through a medium with specific chemical and elastic properties it causes an unbalance in the electrical flux. The unbalance in the electrical charge will separates the dipoles and multi-poles an both sides of an interface and that makes it possible to record the electromagnetic perturbations at the earth’s surface. In this paper, electroseismic wave propagation has been studied and simulated in a layered and porous medium saturated with liquid. For this purpose the governing equations of Pride (1994) and the coupled equations of the Biot and Maxwell were used. To calculate the electroseismic traces, the generalized reflection and transmission matrix method was applied. آشفتگی‌های مکانیکی و الکترومغناطیسی، در محیط متخلخل و اشباع از سیال، با یکدیگر جفت می‌شوند. این جفت‌شدگی بدین ترتیب است که عبور یک موج لرزه‌ای از محیط مذکور سبب حرکت نسبی بین سیال- جامد می‌شود. سپس این حرکت به نوبة خود جریان شارشی الکتریکی را القا می‌کند. به‌عبارتی دیگر هنگامی‌که یک پالس لرزه‌ای از یک تقابل در خواص شیمیایی سیال یا الاستیکی محیط عبور کند، بی‌توازنی در شارش این جریان الکتریکی به‌وجود می‌آید. این نبود توازن باعث جدایش بارهای دوقطبی و چندقطبی الکتریکی در دو طرف سطح مشترک یک محیط لایه‌ای می‌شود که بر اثر آن، آشفتگی‌های الکترومغناطیسی که در سطح زمین قابل اندازه‌گیری‌اند، تولید می‌شود. در این مقاله چگونگی <br /> تولید و انتشار موج سایزموالکتریکی در محیط متخلخل لایه لایه و اشباع از سیال، بررسی و شبیه‌‌سازی شده است. در مرحلة شبیه‌سازی از <br /> معادلات حاکم بر این پدیده که پراید (1994) آن را ارائه کرده و همچنین از زوج معادلات بیوت و ماکسول که با معادلات انتقالی شار- نیرو به دست آمده، استفاده شده است. در این بررسی برای محاسبة الکترولرزه‌نگاشت‌های مربوطه از روش ماتریس بازتاب و انتقال تعمیم یافته (GRTM) استفاده شده است.

موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران فیزیک زمین و فضا 2538-371X 31 2 2005 09 23 Applications of S transform in reflection seismic survey کاربردهایی از تبدیل S در لرزه‌نگاری بازتابی 89 101 79998 10.22059/jesphys.2005.79998 FA روح‌اله عسگری مؤسسة ژئوفیزیک دانشگاه تهران، صندوق پستی 6466-14155 حمیدرضا سیاهکوهی مؤسسة ژئوفیزیک دانشگاه تهران، صندوق پستی 6466-14155 Journal Article 2021 02 23 Due to the non-stationary properties of seismic signals, it is convenient to use multi-scale and multi- resolution transform to analyze seismic data. S transform is an extension of the ideas of the continuous wavelet transform (CWT), and is based on a moving and scalable localizing Gaussian window. The S transform is unique in that it provides frequency-dependent resolution while maintaining a direct relationship with the Fourier spectrum. In this study we took advantage of the S transform to design time and frequency dependent filters to attenuate ground rolls and random noises from seismic data. We used single frequency seismic sections in order to identify the low frequency shadows on seismic sections, which is the direct indicator of hydrocarbon. با توجه به ویژگی ناپایا بودن داده‌های لرزه‌ای (سیگنال و نوفه)، استفاده از ابزارهای پردازشی که براساس پایا بودن داده‌های ورودی طراحی شده‌اند، چندان مناسب به نظر نمی‌رسند. . با توجه به این‌که تبدیل S توانایی ارائه نمایشی از توزیع زمان- بسامد داده‌ها را دارد، می‌تواند ابزاری برای طراحی فیلترهای متغیر با زمان باشد. در این مقاله ضمن معرفی تبدیل S نتایج برخی از کاربردهای آن در لرزه‌نگاری بازتابی ارائه می‌شود. تضعیف نوفه‌های اتفاقی و امواج سطحی از رکوردهای لرزه‌ای و شناسایی مستقیم هیدروکربور روی مقاطع لرزه‌ای از جمله کاربردهایی است که در این مطالعه بررسی شده است. فیلترهای طراحی شده در حوزه زمان- بسامد برای تضعیف نوفه‌ها از نوع انطباقی بوده و برای تشخیص موقعیت هیدروکربورها، از مقاطع تک بسامد در حوزه زمان- بسامد و ویژگی منطقه سایه بسامد پایین استفاده شده است.

موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران فیزیک زمین و فضا 2538-371X 31 2 2005 09 23 Assessment of short-term wave prediction in the southern Caspian Sea by using the WAM model امکان‌سنجی پیش‌بینی کوتاه‌مدت موج در دریای خزر با مدل عددی WAM 103 131 79999 10.22059/jesphys.2005.79999 FA فاطمه جعفریان ابیانه واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی و سازمان هواشناسی کشور، تهران، صندوق پستی 114- 14965 علیرضا محب‌الحجه مؤسسة ژئوفیزیک دانشگاه تهران، صندوق پستی 6466-14155 Journal Article 2021 02 23 The objective of this study is the assessment survey of short-term wave prediction in the southern Caspian Sea by using the WAM wave model. For the run of the WAM model, a 35×45 rectangularity grid is used, covering 36.5º to 47.5º N in latitude and 46.5º to 55º E in longitude with 15 grid interval in both directions. In order to survey the ability of the model in forecasting wave, two different atmospheric conditions, one with weak and the other with strong wind, are considered. The required wave model input data are the Caspian Sea topography and 10 meter wind field. The weak wind input data are extracted from the transmitted GTS synoptic data of regional centers to the Forecasting Center of Iran Meteorological Organization, the storm wind input data are extracted from the output of MM5 mesoscale model which is run by using the AVN data of NOAA Center and the topography input data are extracted from the Caspian Sea Hydrography map of Iran, Armed Forces Geographical Organization. Before transforming input data into the WAM model format, they were interpolated into the Caspian Sea grid. Making use of written programs in FORTRAN, GrADS and MATLAB languages, the wave model output is transformed into suitable graphics including contour map of wave height, wind field, diagram of Custer, 1-D frequency spectrum and 2-D angular spectrum. According to wave model outputs of the Caspian Sea, the results of this research are as follows: -Because of existence of evident changes in measurement and gradient of wave height in relation to different atmospheric conditions that are descriptive of model sensibility to wind input data and very much consistent with wind and wave field that is specification of prediction wave in closed basins, the WAM wave model is able to predict wave characteristics as short-term in the Caspian Sea. -Because of the existence of conformity wave double-peaked frequency spectra of the Caspian Sea with Strekalov and Massels’ researches about wave frequency spectra of the Caspian Sea, the WAM wave model is able to predict in the short-term and display accurate pattern of wave frequency spectra in the Caspian Sea. -Because of the existence of right skewness of wave frequency spectra of the southern Caspian Sea, number of waves taking part in propagating wave spectral energy is related to frequency domain higher than peak frequency, but integrally the maximum amount of wave spectral energy is propagated by the waves with frequency lower than peak frequency. -Because of the existence of good relativity agreement between the WAM model output and the wave data of the Anzali bouy when they are compared in order to survey model verification, it is found that the WAM model is able to predict wave characteristics in the short-term in the southern Caspian Sea with high relativity accuracy. هدف از این مطالعه، بررسی امکان‌سنجی پیش‌بینی کوتاه‌مدت موج در دریای خزر جنوبی با مدل موج WAM (wave modelling) است. به‌منظور بررسی توانایی مدل در پیش‌بینی موج، دو وضعیت جوی متفاوت آرام و توفانی در نظر گرفته شد. مدل روی عرض جغرافیایی <br /> 5/36 تا 5/47 درجة شمالی و طول جغرافیایی 5/46 تا 55 درجة شرقی با یک شبکة مستطیلی با فاصلة شبکه‌ای 15 دقیقة قوسی اجرا شد. داده‌های ورودی مورد نیاز در اجرای مدل موج WAM، داده‌های باد و عمق‌اند. داده‌های ورودی باد برای شرایط نسبتاً آرام جوی از داده‌های هم‌دیدی (synoptic) ارسالی از مراکز منطقه‌ای‌ GTS (Global Telecomunication System) به مرکز پیش‌بینی سازمان هواشناسی، برای شرایط توفانی از برون‌داد مدل میان‌مقیاس جوی MM5 واداشته با داده‌های AVN از مرکزNOAA  و داده‌های عمق از نقشه‌ آب‌نگاری دریای خزر سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح استخراج شدند. داده‌های ورودی قبل از تبدیل به  فرمت مدل WAM روی شبکه دریای خزر درون‌یابی شدند. با تهیه برنامه‌های به زبان‌های فرترن، MATLAB و GrADS برای تبدیل برون‌داد رقمی مدل به برون‌داد نموداری، نقشه‌های میدان برداری موج (نمودار کاستر)، برداری باد، پربندی موج، نمودارهای طیف بسامدی و طیف زاویه‌ای رسم شدند. نتایج حاصل از این تحقیق بر اساس برون‌داد مدل موج دریای خزر به شرح زیر است: مدل موج WAM به‌علت وجود تغییرات آشکار روی مقدار و گرادیان ارتفاع موج در شرایط متفاوت جوی که بیانگر حساسیت مدل به داده‌های ورودی باد است و به‌دلیل توافق بسیار بالا بین میدان موج و باد که از ویژگی پیش‌بینی موج در حوزه‌های بسته است توانایی پیش‌بینی کوتاه مدت مشخصه‌های امواج در دریای خزر را دارد. مدل موج WAM به علت تطابق شکل طیف بسامدی دوقله‌ای دریای خزر با تحقیقات استریکالوف و ماسل (1971) در این مورد، قادر به پیش‌بینی کوتاه‌مدت و نمایش الگوی صحیحی از طیف بسامدی موج دریای خزر است. به‌علت وجود چولگی به سمت راست در شکل طیف بسامدی موج دریای خزر، تعداد امواج شرکت کننده در انتشار انرژی طیفی موج، بیشتر به حوزة بسامدی بالاتر از بسامد اوج اختصاص دارد اما حداکثر میزان انتشار انرژی طیفی موج به‌صورت انتگرالی با امواج دارای بسامد کمتر از بسامد اوج صورت می‌گیرد. به دلیل توافق نسبتاً خوب بین داده‌های برون‌داد مدل و داده‌های موج بویه انزلی حاصل از مقایسه آن‌ها به منظور بررسی درستی‌سنجی نتایج مدل، مشخص شد که مدل WAM با دقت نسبتاً خوبی قادر به پیش‌بینی کوتاه مدت مشخصه‌های موج در دریای خزر جنوبی است.

موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران فیزیک زمین و فضا 2538-371X 31 2 2005 09 23 Design of a semi dynamical real-time flood forecasting model طراحی مدل شبه‏دینامیکی پیش‏بینی سیل برای زمان حقیقی 133 148 80000 10.22059/jesphys.2005.80000 FA سهراب حجام مؤسسة ژئوفیزیک دانشگاه تهران، صندوق پستی 6466-14155 منیره رفیعی مؤسسة ژئوفیزیک دانشگاه تهران، صندوق پستی 6466-14155 Journal Article 2021 02 23 Based on the transfer function characteristics a semi daynamical real time flood-forecasting model has been derived which is mathematically stable. Furthermore an user-friendly software has been developed. Due to the incapability of models to perfectly portray complex natural systems, and due to faulty model input data, every forecast is subject to an error. Consequently, it is necessary to correct (update) the forecast in the light of recent model performance to minimize forecast error. Generally speaking three simulated volume (µ), shape (e) and time (g) factors influence simulated runoff. None of them could cause the model to become unstable or fluctuating. By adjusting these three factors it is possible to make the updated model more accurate than the static one. The model is made in the form of a software package. This program needs the input files including the rainfall and runoff data. In this investigation, eight events at Behbahan station in the Maroon basin have been used in calibration phase. The order and parameters of the model should be determined so that the realistic impulse response can be obtained. The volume, shape and time parameters can be updated automatically using recursive least squares method. If these parameters are not suitable, they can be chosen manually to achieve better results. The last part of program allocates the flood forecasting. Again, four separate events at the Behbahan station have been chosen to investigate the capability of the model at the forecasting phase. بر پایة شاخص‏های مدل تابع انتقال مدل آماری دینامیک با توجیه فیزیکی به کمک پایداری ریاضیاتی مشتق شده است. این مدل به کمک تغییر در شرایط حوضه در زمان واقعی عمل می‏کند و نتایج قابل قبول فیزیکی به‌دست می‏دهد. ساخت مدل در این بررسی از راه بستة نرم‏افزاری تدوین شده صورت می‏گیرد. این برنامه نیازمند دو فایل ورودی شامل فایل‏ داده‏های بارندگی و داده‏های رواناب است. در این بررسی برای ساخت مدل از داده‏های ساعتی دبی و باران هشت رویداد در ایستگاه بهبهان حوضة مارون استفاده شده است. در مرحلة شبیه‏سازی مدل، سه عامل حجم (a)، شکل (e) و زمان (g) معرفی و به‌کار گرفته شده است که تأثیرات انفرادی و تجمیعی هیچ کدام از آنها موجب ناپایداری، نوسان و منفی شدن پاسخ ضربة واحد مدل نمی‏شود. با تعدیل کردن این سه عامل، مدل بهنگامی ساخته شد که دقت بیشتری نسبت به مدل ایستا دارد. چنانچه بهنگام کردن مدل با این پارامترها که به طور خودکار و با توجه به روش کمترین مربعات بازگشتی در برنامه به دست می‏آیند مطلوب نباشد، با انتخاب دستی این سه پارامتر می‏توان به جواب‌های مطلوب‏تری رسید. آخرین بخش مربوط به پیش‏بینی سیل است. این بخش با استفاده از یافته‏های مرحله کالب‏زنی و مرحلة بهنگام کردن مدل به کمک پارامترهای حجم، شکل و زمان، برای پیش‏بینی دبی به‌کار می‏رود. به‌منظور آزمودن مدل، از چهار رویداد دیگر ایستگاه بهبهان استفاده شده است. نتایج به‌دست آمده اجازه می‏دهد تا دبی واقعی و دبی پیش‏بینی شده برای چند گام بعدی مقایسه شود.

موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران فیزیک زمین و فضا 2538-371X 31 2 2005 09 23 Average depth estimation of 2-D bodies through micro-gravity data by quasi Newton method تخمین عمق متوسط اجسام دو‌بعدی از داده‌های میکروگرانی‌سنجی با استفاده از روش کواسی- نیوتن 1 7 80001 10.22059/jesphys.2005.80001 FA وحید ابراهیم‌زاده اردستانی مؤسسة ژئوفیزیک دانشگاه تهران، صندوق پستی 6466- 14155 Journal Article 2021 02 23 The function defined in MATLAB for minimizing the unconstrained multivariable function (fminunc) based on the quasi Newton method is used to minimize the square differences between calculated and observed data (misfit function). The computer code provided is applied for estimating the average depth of n-sided polygons as synthetic models. The method is also used for real data. عمق متوسط چندضلعی‌های دوبعدی با مینیمم کردن تابع چند متغیری که در واقع اختلاف بین داده‌های اندازه‌گیری و محاسبه‌ای است برآورد می‌شود. به این منظور، برنامه‌ای رایانه‌ای نوشته شده و در مورد مدل‌های مصنوعی و حقیقی به‌کار رفته است.

موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران فیزیک زمین و فضا 2538-371X 31 2 2005 09 23 1D FFT of ellipsoidal Stokes integral for geoid determination FFT یک‌بعدی انتگرال بیضوی استوکس برای تعیین ژئوئید 9 13 80002 10.22059/jesphys.2005.80002 FA وحید ابراهیم‌زاده اردستانی مؤسسة ژئوفیزیک دانشگاه تهران، صندوق پستی 6466- 14155 Journal Article 2021 02 23 One-dimensional fast Fourier transform (1D FFT) is used to solve the ellipsoidal Stokes integral (Martinec and Grafarend, 1997) in an ellipsoidal cap around the computational point (near-zone contribution) numerically. For the far-zone contribution the spherical harmonic expansion can be applied. The geoidal height computation through direct numerical solution of the integral and 1D FFT will be compared for an area in Canada. The comparison shows relatively a great difference due to the application of FFT to the original ellipsoidal Stokes integral. تبدیل فوریه یک‌بعدی برای حل انتگرال بیضوی استوکس در دایره‌ای اطراف نقطه محاسبه‌ای (زُن نزدیک) استفاده شده است. برای زُن دور از بسط ضرایب هماهنگی‌های کروی استفاده شده است. همچنین ارتفاع ژئوئید حاصل از حل عددی انتگرال استوکس با حل عددی آن با روش FFT با هم مقاسیه شده‌اند. این مقایسه اختلاف بزرگی را نشان می‌دهد.